Wyroki

Przybyszewska i inni p. Polsce | 12.12.2023 | skargi nr 11454/17 i 9 innych
Oryginał angielski (HUDOC): https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-229391
Tłumaczenie polskie (Ministerstwo Sprawiedliwości): https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-236211
Omówienie Ministerstwa Sprawiedliwości: https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/najnowszy-wyrok-europejskiego-trybunalu-praw-czlowieka38

Skargi dotyczyły zarzutu naruszenia art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: Konwencja) ze względu na brak jakiejkolwiek formy prawnego uznania i ochrony związków skarżących jako par jednopłciowych w Polsce.
Powołując dotychczasowe orzecznictwo, Trybunał zauważył, że art. 8 Konwencji nakłada na państwa członkowskie wymóg zapewnienia prawnego uznania i ochrony par osób tej samej płci poprzez wprowadzenie „szczególnych ram prawnych”. Państwa mają szerszy margines oceny przy określaniu dokładnego charakteru systemu prawnego, który ma być dostępny dla par tej samej płci, jednakże, istotne jest, aby ochrona przyznana przez państwa członkowskie parom tej samej płci była odpowiednia. Mając to na uwadze Trybunał uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy Polska nie zachowała właściwej  równowagi między nadrzędnymi interesami narodowymi, a interesami wskazanymi przez skarżących. Uznając skargi za dopuszczalne Trybunał stwierdził, że państwo polskie przekroczyło swój margines oceny i nie spełniło pozytywnego obowiązku zapewnienia skarżącym określonym ram prawnych przewidujących uznanie i ochronę związków osób tej samej płci, co też stanowiło naruszenie prawa skarżących do poszanowania ich życia prywatnego i rodzinnego. Podkreślił, że w obliczu braku oficjalnego uznania i pomimo pewnych pozytywnych zmian w orzecznictwie w tej dziedzinie, partnerzy tej samej płci nie byli bowiem w stanie regulować podstawowych aspektów swojego życia, np. dotyczących własności, alimentów, opodatkowania i dziedziczenia, jako oficjalnie uznana para. Polskie ramy prawne zastosowane wobec skarżących, nie mogły być uznane za zapewniające podstawowe potrzeby uznania i ochrony osób tej samej płci będących w stabilnym i stałym związku. Trybunał podkreślił również, że tradycje, stereotypy i dominujące postawy społeczne w danym kraju nie mogą same w sobie stanowić wystarczającego uzasadnienia dla odmiennego traktowania ze względu na orientację seksualną.
W świetle argumentów przedstawionych przez strony, uwag interwenientów oraz wobec okoliczności spraw, analizowanych indywidualnie pod kątem ugruntowanego orzecznictwa Trybunału i stwierdzonego naruszenia art. 8 Konwencji, Trybunał uznał, że samo stwierdzenie naruszenia stanowi wystarczające słuszne zadośćuczynienie za wszelkie szkody niemajątkowe poniesione przez skarżących.

Formela i inni p. Polsce | 19.09.2024 | skargi nr 58828/12 i 4 inne
Oryginał angielski (HUDOC): https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-235976
Tłumaczenie polskie (Ministerstwo Sprawiedliwości): https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-244689
Omówienie Ministerstwa Sprawiedliwości: https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/najnowszy-wyrok-europejskiego-trybunalu-praw-czlowieka63

Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej: Trybunał lub ETPC) 19 września 2024 wydał wyrok w sprawie Formela przeciwko Polsce (nr 58828/12) i Inni. Mając na uwadze podobny przedmiot skarg, Trybunał rozpoznał łącznie sprawy ze skargi: p. Sylwii Formela (nr 40795/17), p. Katarzyny Formela (nr 55306/18), p. Sylwii Formela (nr 55321/18) i p. Marty Agnieszki Handzlik-Rosuł i p. Anny Katarzyny Rosuł (nr 45301/19). Wszystkie skargi dotyczyły zarzutu naruszenia art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: Konwencja) ze względu na naruszenie prawa do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego. Wszystkie skargi dotyczyły naruszenia art. 8 i art. 14 w zw. z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: Konwencja), ze względu na naruszenie prawa do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego osób tej samej płci pozostających w związku oraz dyskryminacji ze względu na orientację seksualną. Skarżące podniosły w swoich skargach szerokie spektrum spraw z zakresu prawa podatkowego, stanu cywilnego, zabezpieczenia zdrowotnego i ubezpieczeń społecznych wynikających z braku krajowego unormowania ram prawnych dla par tej samej płci. Trybunał w świetle wszystkich materiałów będących w jego posiadaniu, swojego orzecznictwa oraz w zakresie, w jakim kwestie będące przedmiotem skargi leżą w jego kompetencjach, uznał, że doszło do naruszenia art. 8 Konwencji we wszystkich ww. sprawach. ETPC orzekł, że Polska przekroczyła swój margines swobody i nie wypełniła swojego pozytywnego obowiązku zapewnienia, aby skarżące dysponowały konkretnymi ramami prawnymi zapewniającymi uznanie i ochronę ich związków.

Szypuła i inni p. Polsce | 27.02.2025 | skargi nr 78030/14 i inne
Oryginał angielski (HUDOC): https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-241833
Tłumaczenie polskie (Ministerstwo Sprawiedliwości): https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-244695
Omówienie Ministerstwa Sprawiedliwości: https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/wyrok-w-sprawie-szypula-i-inni-przeciwko-polsce-skarga-nr-7803014

Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej: Trybunał lub ETPC) 27 lutego 2025 r. wydał wyrok w sprawie Szypuła i Inni przeciwko Polsce (skarga nr 78030/14). Mając na uwadze podobny przedmiot skarg, Trybunał rozpoznał łącznie sprawę ze skargi: p. Urbanika i Alonso Rodrigueza przeciwko Polsce (skarga nr 23669/16). Obie skargi dotyczyły zarzutu naruszenia art. 8, 12 i 14 Konwencji w związku z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: Konwencja), w związku z odmową wydania skarżącym zaświadczeń stwierdzających brak okoliczności wyłączających zawarcie związku małżeńskiego za granicą. Rząd wniósł wstępne zastrzeżenie dotyczące tego, że skarżący nie ponieśli żadnej znaczącej szkody, ponieważ nadal żyli razem w swoich związkach i nie ponieśli żadnej szkody z powodu decyzji krajowych. Trybunał stwierdził, że nie zapewniając skarżącym konkretnych ram prawnych przewidujących uznanie i ochronę, władze polskie pozostawiły ich w próżni prawnej i nie zapewniły podstawowych potrzeb w zakresie uznania i ochrony par osób tej samej płci pozostających w stabilnym i zaangażowanym związku. Stwierdził również, że żadna z przesłanek interesu publicznego przedstawionych przez Rząd nie przeważa nad interesem skarżących w odpowiednim uznaniu i ochronie prawnej ich związków. ETPC dodał, że państwa członkowskie mają szerszy margines oceny przy określaniu dokładnego charakteru systemu prawnego, który ma być dostępny dla par tej samej płci. Zwrócił uwagę, że ważne jest jednak, aby ochrona przyznana przez państwa parom tej samej płci była odpowiednia. Trybunał stwierdził ponadto, że pozwane państwo przekroczyło swój margines oceny i nie wywiązało się ze swojego pozytywnego obowiązku zapewnienia skarżącym konkretnych ram prawnych przewidujących uznanie i ochronę ich związków jednopłciowych. Stanowiło to, zdaniem Trybunału, naruszenie prawa skarżących do poszanowania ich życia prywatnego i rodzinnego. Trybunał orzekając w przedmiotowych sprawach opierał się na swoim ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwie, m.in. w sprawach przeciwko Polsce: Przybyszewska i Inni przeciwko Polsce, skarga nr 11454/17 i Formela i Inni przeciwko Polsce, skarga nr 58828/12. Trybunał uznał, że nie ma potrzeby rozpoznawania pozostałych zarzutów skarżących (art. 8, 12 i 14 w związku z art. 8 Konwencji). Odnośnie zadośćuczynienia, ETPC stwierdził, że stwierdzenie naruszenia samo w sobie stanowi wystarczające zadośćuczynienie za wszelkie szkody niemajątkowe poniesione przez skarżących i oddalił roszczenia skarżących o słuszne zadośćuczynienie.

Andersen p. Polsce | 24.04.2025 | skarga nr 53662/20
Oryginał angielski (HUDOC): https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-242788
Tłumaczenie polskie (Ministerstwo Sprawiedliwości): https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-244692
Omówienie Ministerstwa Sprawiedliwości: https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/wyrok-w-sprawie-andersen-przeciwko-polsce-skarga-nr-5366220

• Tylko jeden z małżonków ma polskie obywatelstwo
• Rezydencja stała poza Polską nie ma znaczenia, jeśli jest wymuszona sytuacją prawną
• Brak transkrypcji i jakichkolwiek ram prawnych dla związków jest naruszeniem
• Przesłanka porządku publicznego nie może być stosowana

Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej: „ETPC” lub „Trybunał”) w dniu 24 kwietnia 2025 r. wydał wyrok w sprawie Andersen przeciwko Polsce (skarga nr 53662/20). W przedmiotowej sprawie skarżący zarzucił na podstawie art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: „Konwencji”), że jego małżeństwo z osobą tej samej płci, zawarte za granicą, nie zostało zarejestrowane w Polsce, gdzie jednocześnie nie mógł zawrzeć żadnego prawnie uznanego i chronionego związku ze swoim mężem.
Rząd krajowy zarzucił, że skarżący w niniejszej sprawie nie mógł twierdzić, że jest ofiarą domniemanych naruszeń Konwencji, ponieważ mimo niekorzystnej decyzji władz polskich, nadal mieszkał z mężem w Wielkiej Brytanii i nie poniósł żadnej szkody.
Skarżący argumentował natomiast, że to właśnie brak ochrony podstawowych praw był powodem jego pozostawania za granicą. Skarżący złożył wniosek o transkrypcję (rejestrację) swojego aktu małżeństwa, ponieważ chciał studiować w Polsce, ale po odmowie rejestracji był zmuszony do porzucenia planów i pozostania za granicą, co spowodowało u niego stres i niepokój, które wpłynęły na jego życie prywatne i rodzinne.
Trybunał zauważył, że w Polsce pary osób tej samej płci, ze względu na brak ich oficjalnego uznania, są jedynie związkami faktycznymi, nawet jeśli – tak jak w przypadku skarżącego w niniejszej sprawie – ważne małżeństwo zostało zawarte za granicą. Trybunał powtórzył, że konieczność ubiegania się do sądów krajowych o ochronę zwykłych potrzeb par jest sama w sobie przeszkodą w poszanowaniu ich życia prywatnego i rodzinnego. Stwierdził ponadto, że nie ustanawiając konkretnych ram prawnych, polskie władze pozostawiły skarżącego w próżni prawnej i nie zapewniły jego podstawowych potrzeb w zakresie uznania i ochrony par osób tej samej płci pozostających w stabilnym i zaangażowanym związku. Trybunał podkreślił, że żadna z przesłanek interesu publicznego przedstawionych przez Rząd nie przeważała nad interesem skarżącego w odpowiednim uznaniu i ochronie prawnej jego związku. W tym aspekcie Trybunał zauważył, że skarżący może być zaliczany do grupy osób, na które polskie ustawodawstwo – nieoferujące uznania i ochrony par tej samej płci – może mieć bezpośredni wpływ. Przychylił się do argumentacji skarżącego, wskazując, że był on zmuszony do zmiany swojego postępowania i znalezienia alternatywnego sposobu uzyskania ochrony prawnej i uznania dla swojego związku. Trybunał podkreślił, że zaniechanie ze strony Polski w zakresie zapewnienia uznania i ochrony związków jednopłciowych nadal dotyka skarżącego jako obywatela polskiego, mimo że jego obecne miejsce zamieszkania nie znajduje się w Polsce, skutkując utrzymaniem statusu ofiary.
W niniejszej sprawie Trybunał doszedł do wniosku, że Polska przekroczyła swój margines oceny i nie wywiązała się ze swojego pozytywnego obowiązku zapewnienia skarżącemu konkretnych ram prawnych przewidujących uznanie i ochronę jego związku osób tej samej płci. Stanowi to naruszenie prawa skarżącego do poszanowania jego życia prywatnego i rodzinnego, chronionego na mocy art. 8 Konwencji. Trybunał uznał jednocześnie, że stwierdzenie naruszenia samo w sobie stanowiło wystarczające zadośćuczynienie za wszelkie szkody niemajątkowe, które mogły zostać poniesione przez skarżącego.

.

Sprawa C-713/23 | Cupriak-Trojan i Trojan p. Wojewodzie Mazowieckiemu | 25.11.2025
Wersja polska (Curia): https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=306543&doclang=PL
Wersja angielska (Curia): https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=306543&doclang=EN

W tej sprawie chodziło o dwóch obywateli polskich, którzy zawarli małżeństwo w Niemczech i chcieli, aby ich niemiecki akt małżeństwa został transkrybowany do polskiego rejestru stanu cywilnego. Polskie organy odmówiły, wskazując, że polskie prawo nie przewiduje małżeństw osób tej samej płci, a transkrypcja naruszałaby podstawowe zasady polskiego porządku prawnego.

TSUE uznał, że art. 20 i 21 TFUE, dotyczące obywatelstwa Unii i swobody przemieszczania się, odczytywane w świetle art. 7 Karty praw podstawowych UE — prawo do życia prywatnego i rodzinnego — oraz art. 21 Karty — zakaz dyskryminacji m.in. ze względu na orientację seksualną — sprzeciwiają się takiej odmowie.
Innymi słowy: jeżeli dwóch obywateli UE tej samej płci zawarło legalne małżeństwo w jednym państwie członkowskim, a następnie chce kontynuować życie rodzinne w państwie swojego obywatelstwa, to państwo to musi zapewnić skuteczne uznanie tego małżeństwa.

Trybunał wyraźnie zaznaczył, że państwa członkowskie nadal mają kompetencję do regulowania instytucji małżeństwa w prawie krajowym. Oznacza to, że prawo UE nie zmusza Polski do wprowadzenia możliwości zawierania małżeństw osób tej samej płci w Polsce. Ale jednocześnie TSUE stwierdził, że Polska musi wykonywać swoje kompetencje zgodnie z prawem UE, zwłaszcza z prawem obywateli Unii do swobodnego przemieszczania się i kontynuowania życia rodzinnego po powrocie do państwa pochodzenia.

Trybunał uznał, że brak uznania małżeństwa powoduje poważne skutki praktyczne. Osoby, które w jednym państwie UE są małżonkami, po powrocie do Polski byłyby traktowane jako osoby stanu wolnego. To mogłoby prowadzić do trudności administracyjnych, zawodowych, majątkowych, rodzinnych i prywatnych. TSUE wskazał, że taka sytuacja może zniechęcać obywateli UE do korzystania ze swobody przemieszczania się, bo obywatel nie miałby pewności, że życie rodzinne rozwinięte w innym państwie członkowskim będzie mogło być kontynuowane po powrocie do kraju obywatelstwa.

Trybunał nie powiedział, że każde państwo zawsze musi dokonywać transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa. Uznał jednak, że jeżeli w danym państwie transkrypcja jest jedynym skutecznym sposobem uznania małżeństwa, to odmowa transkrypcji jest niedopuszczalna. W odniesieniu do Polski TSUE zauważył, że z przedstawionych informacji wynika, iż transkrypcja aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego jest jedynym realnym mechanizmem zapewniającym skuteczne uznanie małżeństwa przez polskie organy.

Trybunał podkreślił też, że skoro Polska umożliwia transkrypcję zagranicznych aktów małżeństwa parom różnopłciowym, to odmowa takiej transkrypcji parom jednopłciowym ze względu na ich orientację seksualną stanowi niedopuszczalne odmienne traktowanie. Brak równoważnego mechanizmu uznania małżeństwa osób tej samej płci narusza art. 21 ust. 1 Karty praw podstawowych UE, czyli zakaz dyskryminacji.

Polska argumentacja opierała się m.in. na tym, że transkrypcja naruszałaby podstawowe zasady polskiego porządku prawnego, ponieważ Konstytucja RP chroni małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny. TSUE uznał jednak, że obowiązek uznania małżeństwa zawartego legalnie w innym państwie UE nie narusza polskiej tożsamości narodowej ani porządku publicznego, ponieważ nie oznacza obowiązku wprowadzenia małżeństw jednopłciowych do polskiego prawa wewnętrznego. Chodzi jedynie o uznanie skutków konkretnego małżeństwa zawartego za granicą w celu realizacji praw wynikających z prawa UE.

Wyrok oznacza, że Polska musi zapewnić skuteczne uznanie małżeństwa jednopłciowego zawartego legalnie w innym państwie UE przez obywateli Unii, którzy korzystali ze swobody przemieszczania się. Jeżeli jedyną drogą takiego uznania w polskim prawie jest transkrypcja aktu małżeństwa, to organy nie mogą odmówić jej wyłącznie dlatego, że małżeństwo osób tej samej płci nie jest dopuszczalne w Polsce. TSUE dodał też, że art. 20 i 21 TFUE oraz art. 7 i 21 Karty mają wystarczająco jasny i bezpośredni charakter. Jeżeli polski sąd nie będzie mógł zinterpretować prawa krajowego zgodnie z prawem UE, powinien pominąć przepisy krajowe sprzeczne z tym prawem.

Link do wyroku: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/CE82955F7B

Skarżący zawarli małżeństwo w Niemczech. Jeden z nich ma obywatelstwo polskie i niemieckie, drugi polskie. Po ślubie jeden z małżonków przyjął nazwisko drugiego jako drugi człon nazwiska, a taka zmiana została też dokonana w Polsce decyzją USC. Skarżący chcieli przenieść niemiecki akt małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego, aby móc funkcjonować w Polsce w tym samym stanie cywilnym i pod tym samym nazwiskiem. Chcieli przenieść niemiecki akt małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego, aby móc funkcjonować w Polsce w tym samym stanie cywilnym i pod tym samym nazwiskiem. Organy odmówiły transkrypcji, uznając, że byłaby ona sprzeczna z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego, ponieważ polskie prawo nie przewiduje małżeństwa osób tej samej płci. WSA w Warszawie podtrzymał tę argumentację.

NSA wcześniej skierował pytanie prejudycjalne do TSUE. Trybunał w wyroku z 25 listopada 2025 r., C-713/23, uznał, że prawo UE sprzeciwia się odmowie uznania i transkrypcji takiego małżeństwa, jeżeli transkrypcja jest jedynym skutecznym środkiem uznania małżeństwa w danym państwie. NSA podkreślił, że wykładnia TSUE była dla niego wiążąca.

NSA stwierdził, że transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa osób tej samej płci, legalnie zawartego w innym państwie UE, jest w polskim prawie jedynym skutecznym sposobem uznania tego małżeństwa, który nie powoduje nadmiernych utrudnień w korzystaniu z prawa do swobodnego przemieszczania się z art. 21 TFUE.

Sąd uznał, że posługiwanie się samym zagranicznym aktem małżeństwa z tłumaczeniem albo przypiskiem przy akcie urodzenia nie daje wystarczająco pewnego i skutecznego uznania stanu cywilnego w relacjach z organami publicznymi i podmiotami prywatnymi.

NSA wyraźnie odróżnił dwie kwestie: zawieranie małżeństw w Polsce oraz uznanie małżeństwa legalnie zawartego za granicą w ramach korzystania ze swobody przemieszczania się w UE. Sąd podkreślił, że art. 18 Konstytucji chroni małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, ale nie można z niego wywieść bezwzględnego zakazu uznania małżeństwa osób tej samej płci zawartego w innym państwie UE. Oznacza to, że art. 18 Konstytucji nie blokuje transkrypcji.

NSA wskazał też, że art. 18 Konstytucji trzeba interpretować łącznie z innymi przepisami Konstytucji, w tym z zasadą godności, wolności, równości oraz prawem do ochrony życia prywatnego i rodzinnego.

Sąd nie zanegował samej możliwości stosowania art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego, czyli odmowy transkrypcji z powodu sprzeczności z podstawowymi zasadami porządku prawnego. Uznał jednak, że w tej konkretnej sprawie nie było podstaw do twierdzenia, że transkrypcja aktu małżeństwa osób tej samej płci powoduje realne i poważne zagrożenie dla polskiego porządku prawnego, tożsamości narodowej albo autonomii prawa rodzinnego.

Wyrok NSA z 7 maja 2026 r., II OSK 1075/23: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/B9563ED615
Postanowienie NSA z 25 lipca 2025 r., II OSK 1075/23: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/E2FA3F347C

M.P. i M.U. zawarli małżeństwo 29 kwietnia 2022 r. w Berlinie i złożyli wniosek o transkrypcję niemieckiego aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego. Kierownik USC odmówił, a Wojewoda Mazowiecki utrzymał tę odmowę w mocy. Organy powoływały się przede wszystkim na art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego, czyli klauzulę porządku publicznego, twierdząc, że transkrypcja aktu małżeństwa dwóch osób tej samej płci byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego.

WSA w Warszawie podzielił wtedy tę argumentację. Uznał, że skoro w polskim prawie małżeństwo jest rozumiane jako związek kobiety i mężczyzny, to transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa dwóch mężczyzn byłaby niedopuszczalna. WSA wskazywał m.in. na art. 18 Konstytucji RP i art. 1 § 1 k.r.o.

Wyrok NSA z 7 maja 2026 r. odwraca wynik tej sprawy. Skoro NSA uchylił zarówno wyrok WSA, jak i decyzje organów obu instancji, to uznał, że wcześniejsza odmowa transkrypcji nie mogła się utrzymać. Oficjalna strona CBOSA zawiera obecnie przede wszystkim sentencję wyroku, a nie pełne uzasadnienie, więc z samego wpisu w bazie wynika pewnie zakres rozstrzygnięcia, ale nie pełna argumentacja NSA.

Z relacji dotyczącej trzech wyroków NSA z 7 maja 2026 r., w tym II OSK 1075/23, wynika jednak, że NSA przyjął szerszą wykładnię klauzuli porządku publicznego. Sąd miał wskazać, że nie można ograniczać się wyłącznie do art. 18 Konstytucji RP i art. 1 § 1 k.r.o.; trzeba też uwzględniać zobowiązania międzynarodowe Polski, w szczególności art. 8 EKPC, czyli prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego.

Wyrok NSA z 7 maja 2026 r., II OSK 2070/23: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/895FE1B798
Postanowienie NSA z 22 września 2025 r., II OSK 2070/23: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/23A4AAA197

Wcześniej, postanowieniem z 22 września 2025 r., NSA zawiesił postępowanie w tej sprawie. Powodem było oczekiwanie na odpowiedź TSUE w analogicznej sprawie dotyczącej transkrypcji aktu małżeństwa osób tej samej płci zawartego w innym państwie członkowskim UE. NSA wskazał, że wynik postępowania przed TSUE będzie miał realne znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy.

Istotne jest to, że w opublikowanej sentencji wyroku z 7 maja 2026 r. NSA uchylił wyrok WSA oraz decyzje obu instancji, ale — inaczej niż w sprawie II OSK 216/21 dotyczącej niemieckiego aktu małżeństwa — w samej sentencji nie ma punktu zobowiązującego Kierownika USC do dokonania transkrypcji w określonym terminie.

Sprawa wpisuje się w linię po wyroku TSUE z 25 listopada 2025 r., C-713/23. TSUE uznał, że państwo członkowskie nie musi wprowadzać małżeństw jednopłciowych do swojego prawa krajowego, ale nie może odmawiać uznania małżeństwa zawartego legalnie w innym państwie UE, jeżeli taka odmowa utrudnia obywatelom UE korzystanie ze swobody przemieszczania się i życia rodzinnego. W sprawie II OSK 216/21 NSA sformułował tezę, że transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa osób tej samej płci może być jedynym skutecznym sposobem uznania tego małżeństwa w Polsce i nie narusza ani tożsamości narodowej, ani autonomii Polski w zakresie prawa rodzinnego.

Wyrok NSA z 7 maja 2026 r., II OSK 2073/23: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/DC64FC9608
Postanowienie NSA z 22 września 2025 r., II OSK 2073/23: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/5C6187835D

Skarżące zawarły małżeństwo w Portugalii w maju 2022 r. i wystąpiły do Kierownika USC m.st. Warszawy o przeniesienie portugalskiego aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego. Kierownik USC odmówił, wskazując, że polskie prawo nie przewiduje małżeństwa osób tej samej płci, a transkrypcja takiego aktu miałaby naruszać podstawowe zasady porządku prawnego RP. Wojewoda Mazowiecki utrzymał tę decyzję w mocy, powołując się przede wszystkim na art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego, czyli klauzulę porządku publicznego.

WSA w Warszawie podzielił stanowisko organów i oddalił skargę. Uznał, że transkrypcja aktu małżeństwa dwóch kobiet byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego, rekonstruowanymi m.in. z art. 18 Konstytucji RP i art. 1 § 1 k.r.o. WSA wskazał też, że obligatoryjność transkrypcji w określonych sytuacjach nie wyłącza możliwości odmowy, jeżeli zachodzi przesłanka sprzeczności z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP.

Przed wydaniem wyroku NSA wcześniej — postanowieniem z 22 września 2025 r. — zawiesił postępowanie kasacyjne. Powodem było to, że w innej, analogicznej sprawie NSA skierował pytanie prejudycjalne do TSUE dotyczące tego, czy państwo członkowskie może odmówić uznania i transkrypcji aktu małżeństwa osób tej samej płci zawartego legalnie w innym państwie UE. NSA uznał, że wynik postępowania przed TSUE będzie miał bezpośrednie znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy H.B. i K.S.-B.

Znaczenie wyroku NSA z 7 maja 2026 r. polega więc na odejściu od wcześniejszego podejścia przyjętego przez organy i WSA. Po wyroku TSUE w sprawie C-713/23 NSA uznał, że odmowa transkrypcji nie może być utrzymana wyłącznie z tego powodu, że polskie prawo nie przewiduje małżeństw osób tej samej płci. TSUE wskazał, że jeżeli transkrypcja jest w danym systemie sposobem uznawania małżeństw zawartych za granicą, to państwo powinno stosować tę procedurę bez różnicowania małżeństw osób różnej i tej samej płci, gdy chodzi o małżeństwo zawarte legalnie w innym państwie UE.

Wyrok WSA z 3 marca 2026 r., II SA/Ol 248/24: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/D254ACA36A

Sąd podkreślił, że zgodnie z TSUE obywatel UE, który skorzystał ze swobody przemieszczania się i pobytu, może powoływać się na prawa z art. 21 TFUE także wobec własnego państwa pochodzenia. Dotyczy to także możliwości kontynuowania życia rodzinnego po powrocie do tego państwa.

Bardzo ważna teza praktyczna: WSA wskazał, że na gruncie prawa polskiego transkrypcja aktu małżeństwa jest jedynym środkiem pozwalającym na uznanie małżeństwa zawartego w innym państwie UE, więc powinna być stosowana zarówno wobec małżeństw różnopłciowych, jak i jednopłciowych.

Sąd zaakcentował też, że klauzula porządku publicznego z art. 107 pkt 3 P.a.s.c. musi być interpretowana wąsko. Sam obowiązek uznania takiego aktu, wynikający z prawa UE, nie narusza tożsamości narodowej ani nie zagraża porządkowi publicznemu państwa członkowskiego.

Wyrok WSA z 15 kwietnia 2026 r., II SA/Go 673/25: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/619D78F2BA

WSA w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 15 kwietnia 2026 r., II SA/Go 673/25, uchylił decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika USC, które dotyczyły odmowy transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa K.E. i J.M.J.

Co istotne, sąd nie poprzestał na uchyleniu decyzji. Zobowiązał Kierownika USC do przeniesienia aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego w terminie 30 dni od zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego orzeczenia.

Wyrok WSA z 28 kwietnia 2026 r., II OSK 2073/23: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/A5FC6F8DE6

…